วันจันทร์ที่ 3 สิงหาคม 2569 นางสาวกิรณา เครือพงศ์ศักดิ์ ผู้อำนวยการส่วนประสานพื้นที่ ปปส.ภ.2 พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่ ลงพื้นที่ติดตามการดำเนินงานด้านการพัฒนาทักษะสมองส่วนหน้า (Executive Functions : EF) ณ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กวัดห้วยโป่ง เทศบาลนครมาบตาพุด จังหวัดระยอง เพื่อศึกษารูปแบบการดำเนินงานและแลกเปลี่ยนเรียนรู้การขับเคลื่อนงานพัฒนาเด็กปฐมวัย ซึ่งสามารถนำไปใช้ในการดำเนินงานด้านการป้องกันยาเสพติดแก่เด็กและเยาวชน

1. จากการติดตามการดำเนินงาน พบว่า พื้นที่ตำบลมาบตาพุดและจังหวัดระยองเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมที่มีประชากรแฝงจำนวนมาก มีการเคลื่อนย้ายแรงงานและผู้ปกครองเข้า–ออกพื้นที่อย่างต่อเนื่อง รวมถึงมีชาวต่างชาติอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก ส่งผลให้เด็กจำนวนไม่น้อยอยู่ในการดูแลของปู่ย่า ตายาย และญาติผู้ใหญ่ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กจึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาทักษะสมอง EF เพื่อเสริมสร้างทักษะชีวิตและการกำกับตนเองของเด็ก โดยเริ่มขับเคลื่อนงานตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559
2. ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (ศพด.) วัดห้วยโป่งเข้าร่วมโครงการ “ดาว – EF พัฒนาเยาวชนสู่ความสำเร็จ เพื่อระยองผาสุก” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มบริษัทดาวเคมีคอล (ประเทศไทย) ทำให้ครูและบุคลากรได้รับการพัฒนาองค์ความรู้ด้าน EF อย่างต่อเนื่อง ก่อนนำมาประยุกต์ใช้ในการจัดกระบวนการเรียนรู้ และขยายผลสู่ผู้ปกครอง เพื่อสร้างความเชื่อมโยงระหว่างการเรียนรู้ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กกับการดูแลเด็กภายในครอบครัว
3. ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กวัดห้วยโป่งรับเด็กเฉพาะระดับอนุบาล 1 หรือเด็กอายุประมาณ 3 ปี ส่งผลให้ต้องรับเด็กใหม่ทุกปี จึงถือเป็นความท้าทายในการสร้างพื้นฐานทักษะสมอง EF ให้เกิดขึ้นภายในระยะเวลาที่จำกัด อย่างไรก็ตาม ศพด. ได้ออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ที่เน้นการสร้าง “ตัวตน” และความรับผิดชอบให้กับเด็ก ผ่านการฝึกช่วยเหลือตนเอง การรับผิดชอบหน้าที่ประจำวัน การปลูกผักสวนครัว การเรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง รวมถึงการสื่อสารกับผู้ปกครองอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างแนวทางการเลี้ยงดูที่สอดคล้องกันระหว่างบ้านและศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก
4. ศพด.วัดห้วยโป่ง มีจำนวน 4 ห้องเรียนๆ ละ 35 คน (ศพด.ทั่วไปจะมีเพยง 1 ห้องเรียน) การสอนจะเน้นเป้าหมาย โดยคุณครูแต่ละห้องเรียนจะมีกระบวนการสอนที่แตกต่างกันเพื่อนำเด็กไปสู่เป้าหมาย
ข้อค้นพบ
1. ปัจจัยความสำเร็จของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กวัดห้วยโป่ง คือ การได้รับการสนับสนุนจากเทศบาลนครมาบตาพุด ทั้งด้านงบประมาณ สถานที่ สื่อการเรียนรู้ เครื่องเล่น และสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ ควบคู่กับการพัฒนาศักยภาพครูอย่างต่อเนื่อง จนสามารถพัฒนาศูนย์ฯ ให้เป็นต้นแบบด้านการพัฒนาทักษะสมอง EF ของจังหวัดระยอง และเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีหน่วยงานด้านการศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานภาครัฐจากหลายพื้นที่เข้ามาศึกษาดูงานอย่างต่อเนื่อง
2. การพัฒนาทักษะสมองส่วนหน้า (EF) ตั้งแต่ช่วงปฐมวัย สอดคล้องกับแนวทางการป้องกันยาเสพติดของสำนักงาน ป.ป.ส. เพื่อลดโอกาสการเข้าไปเกี่ยวข้องกับยาเสพติดในอนาคต และเป็นแนวทางที่สามารถนำไปขยายผลในพื้นที่ภาคตะวันออกได้
3. การดำเนินงาน จะมีการติดตามประเมินผลอย่างสม่ำเสมอผ่านกระบวนการ PLC ในสถานศึกษา ย่อมาจาก Professional Learning Community หรือ "ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ" หมายถึง การรวมตัวกันของครู ผู้บริหาร และบุคลากรทางการศึกษาในโรงเรียน เพื่อทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง โดยมีเป้าหมายหลักคือการพัฒนาการเรียนการสอนและยกระดับคุณภาพของผู้เรียน

5 ขั้นตอนในกระบวนการ PLC
​1. กำหนดเป้าหมายและปัญหา (Problem Identification)
​เป็นการรวมกลุ่มกันเพื่อระบุและวิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้นกับผู้เรียน เช่น นักเรียนไม่เข้าใจเรื่องเศษส่วน อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ หรือมีพฤติกรรมไม่เหมาะสมในห้องเรียน ขั้นตอนนี้คือการหาปัญหาที่แท้จริงเพื่อนำไปสู่การแก้ปัญหาที่ตรงจุด
​2. วางแผนการแก้ปัญหา (Planning)
​เมื่อเจอประเด็นแล้ว กลุ่มครูจะร่วมกันวางแผนการสอนหรือออกแบบกิจกรรมเพื่อแก้ปัญหาที่พบ โดยนำความรู้และประสบการณ์ของทุกคนมาใช้ร่วมกัน อาจมีการออกแบบแผนการสอนใหม่ การทำสื่อการสอน หรือการเลือกใช้เทคนิคที่เหมาะสม
​3. ลงมือปฏิบัติ (Implementation)
​ครูที่รับผิดชอบจะนำแผนการสอนไปใช้จริงในชั้นเรียน โดยมีเพื่อนครูในกลุ่มเข้าสังเกตการณ์ เพื่อดูว่าการสอนนั้นมีผลต่อผู้เรียนอย่างไรบ้าง
​4. สะท้อนผลและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Reflection & Sharing)
​หลังจากสอนเสร็จสิ้น สมาชิกในกลุ่มจะมาพูดคุยกันถึงผลที่เกิดขึ้น โดยครูผู้สอนจะสะท้อนความรู้สึกและสิ่งที่พบจากการสอน ส่วนเพื่อนครูที่เข้าไปสังเกตจะให้ข้อเสนอแนะและช่วยกันวิเคราะห์ถึงจุดเด่นและจุดที่ต้องปรับปรุง
​5. สรุปผลและนำไปปรับปรุง (Conclusion & Improvement)
​ทุกคนจะร่วมกันสรุปผลว่าวิธีการที่ใช้นั้นได้ผลหรือไม่ และควรปรับปรุงอย่างไรบ้าง จากนั้นจึงนำผลที่ได้ไปปรับใช้ในการสอนครั้งต่อไป หรือกำหนดประเด็นใหม่เพื่อเข้าสู่กระบวนการ PLC อีกครั้ง เพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง